اوایل بهار است و حتما تاکنون، حیواناتی که به خواب زمستانی فرو رفته بودند، دوباره بیدار شده اند و زندگی را از سر گرفته اند. این روندی است که هر سال اتفاق میوفتد و بیشتر ما هم با آن آشنا هستیم. اما آیا تاکنون به چگونگی این عمل که مانند یک معجزه است، فکر کرده اید؟
خواب زمستانی، یک خواب معمولی نیست. یک حیوان، برای اینکه به خواب زمستانی فرو رود، باید مقدمات و تغییراتی در بدنش اتفاق بیوفتد. مهمترین تغییر، کاهش دمای بدن است که از طریق تغیراتی که در تنفس، ضربان قلب و مصرف اکسیژن روی می دهد، میسر می شود. تمامی این اعمال، با واسطه ی دستگاه عصبی روی می دهند.

در ابتدا، ضربان قلب کاهش می یابد. در نوعی جونده به نام woodchuck ، ظرف 30 دقیقه، ضربان قلب از 153بار در دقیقه، به 68 بار در دقیقه می رسد. نوعی سنجاب کالیفرنیایی هم هست که ضربان قلبش به 1 بار در دقیقه می رسد! در این حالت، دمای بدنش تا 5 درجه ی سانتی گراد افت می کند. دمای معمولی بدن پستانداران بین 20 تا 25 درجه است و آن هایی که خواب زمستانی ندارند، اگر دمای بدنشان کمتر از 20 تا 10 درجه شود، قلبشان از کار میوفتد.

نکته ی جالب توجه در مورد خواب زمستانی این است که با وجود خواب بودن جانور، دستگاه عصبی او، می تواند تغییرات محیطی را حس کند. اگر چنین نبود، گرم شدن مجدد هوا را حس نمی کردند.

اما چرا بعضی جانوران خواب زمستانی دارند و بعضی ندارند؟ علت این مسئله، فعالیت متفاوت هورمون ها به خصوص هورمون تیروئید است. در واقع، هورمون های تیروئیدی، مانع از به خواب رفتن جانور می شوند. در طی زمستان، غدد تیروئیدی این جانداران از کار میوفتند و با گرم شدن هوا، دوباره شروع به کار می کنند و باعث بیداری جانور می شوند.

فرآیند بیدار شدن و برگشت ضربان قلب و فشار خون و بالا رفتن دمای بدن، حدود سه ساعت به طول می انجامد. جالب اینجاست که درست فردای بیدار شدن، تمام فعالیت های بدن، مثل قبل می شود و انگار که اصلا خوابی در کار نبوده است!

برخی جانوران که خواب زمستانی دارند، مثل سنجاب های زمینی، بیش از نیمی از عمر خود را در خواب به سر می برند.

... خداوند شکافنده ی دانه و هسته است؛ از مرده، زنده را بیرون می آورد... / سوره ی انعام، آیه ی 95

منبع: مجله ی دانستنی ها، شماره ی 25، ص 55

پژواک

نظر	افزدون جدید جستجو

نوشتن نظر
نام:
Email:	do not notifynotify
Website:
عنوان
Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.