جابر بن حيّان، نخستین داروساز مسلمان
09 خرداد 1396 ساعت 05:00
ابو موسي، جابر بن حيّان، کيمياگر برجستـهي شيعه و از شاگردان امام صادقع، در سال 100 ه. ش. در شهر توس از توابع خراسان به دنيا آمد. مدّت کوتاهي پس از تولّدش، پدر او که يک داروساز شناخته شده و پيرو مذهب شيعه بود، به دليل نقشي که در براندازي حکومت اموي داشت، دستگير شده و به قتل رسيد. جابر به نوشته‌هاي  اقي مانده از پدرش علاقهمند شد و به ادامهي حرفهي او پرداخت. او با شوق و علاقه، به يادگيري علوم ديگر نيز ميپرداخت. به همين دليل از ايران به عراق رفت. کتابها و رسالات متعدّد جابر، سالها بعد از او، توجّه کيمياگران اروپايي را به خود جلب کرد. آنها اين کتابها را به زبان لاتين ترجمه کردند و سالها از آن به عنوان منبع معتبري استفاده ميکردند. به گفتهي آنها، اين کتابها تأثير عميقي بر تغيير و تصحيح ديدگاه کيمياگران غربي گذاشتهاست. عاقبت، جابر بن حيّان، در سال 194 ه. ش. در شهر کوفه چشم از جهان فروبست. بسياري از پژوهشگران بر اين باورند که صفت کوفي که در روايتهای بسياري به دنبال نام جابر آمده است، نشانگر زادگاه او نيست، بلکه حاکي از آن است که وي مدّتي در کوفه اقامت داشته است.

نكته‌ي قابل اهمّيت در زندگاني جابر بن حيّان اين است كه او از شاگردان برجستهي امام صادق(ع) بوده است و بسياري از علما و نويسندگان بزرگ، مانند عزّالدّين علي جلدكي و حسين بن محمّد زيدي حسني و مؤلّف كتاب دستور المُنَجّمين به  اين موضوع تصريح كرده‌اند. جالب است بدانيد كه  امام صادق(ع) به كيميا علاقه داشتند و رسالههايي هم در اين زمينه به ايشان نسبت ميدهند. جابر، خود نيز در آثارش به مكتب تشيّع و مذهب جعفرياش اشاره كرده است.

 جابر، نخستين شيميدان ايراني است. وي اوّلين کسي است که به علم شيمي شهرت و آوازه بخشيد و بيترديد نخستين مسلماني است که شايستگي کسب عنوان شيميدان را دارد.
اکسير در علم کيميا، به مانند دارو در علم پزشکي است. جابر، اکسير را که از آن در کارهاي کيميايي خود استفاده ميکرد، از انواع موجودات سه گانه فلزات، حيوانات و گياهان به دست ميآورد.

کشف موادّ شيميايي متعدّدي همچون هيدرو اسيد کلريک، اسيد نيتريک، تيزاب مخلوطي از دو اسيد ياد شده که از جمله اندک موادّي است که طلا را در خود حل ميکند، اسيد سيتريک جوهر ليمو و اسيد استيک جوهر سرکه،
همچنين معرّفي فرآيندهاي تبلور و تقطير که هر دو سنگ بناي شيمي امروزي به شمار ميآيند، از جمله يافتههاي اوست. او همچنين يافتههاي ديگري دربارهي روشهاي استخراج و خالص سازي طلا، جلوگيري از زنگ زدن آهن، حکّاکي روي طلا، رنگرزي و نم ناپذير کردن پارچهها و تجزيهي موادّ شيميايي، ارائه داد. از جمله اختراعهاي ديگر او، قلم نوري است. قلمي که جوهر آن در تاريکي نيز نور ميدهد احتمالاً با استفاده از خاصيّت فسفر، اين اختراع را انجام داده است..دسته بندي امروزي عنصرها به فلز و غیر فلز را ميتوان در دستنوشتههاي وي يافت.

مرحوم سهیلا صلاحی اصفهانی، از کتاب دانش مسلمانان، نشر موعود؛ با تلخیص.


نظر
افزدون جدیدجستجو
نوشتن نظر
نام:
Website:
عنوان
:angry::0:confused::cheer:B):evil::silly::dry::lol::kiss::D:pinch:
:(:shock::X:side::):P:unsure::woohoo::huh::whistle:;):s
:!::?::idea::arrow:
Security Image
Please input the anti-spam code that you can read in the image.

Copyright (C) 2007 Alain Georgette / Copyright (C) 2006 Frantisek Hliva. All rights reserved.